Author: xxx

LO Lubaczów nr 1

Czerwiec 2013

PARNAS POWSTAŃCZY

Jednodniówka edukacyjna

„Kto polegnie, temu sława…”
M. Romanowski

„Sądź nas po sercu, nie według słów!”
K. Ujejski

POEZJA W POWSTANIU

Poezja odegrała ogromną rolę w ideologicznym przygotowaniu powstania styczniowego. Po jego upadku zaś stworzyła jego legendę, która zawładnęła wyobraźnią Polaków na całe pokolenia.
O sile jej oddziaływania przesądzili nie tylko wielcy wieszczowie. Nie mniej ważne były okoliczności zewnętrzne, w których funkcjonowała. W sytuacji, gdy naród nie miał własnych organizacji politycznych i kulturalnych, poezja spełniała ważne funkcje społeczne: podtrzymywała świadomość narodową, integrowała naród wokół ważnych spraw, podtrzymywała w nim świadomość własnego dziedzictwa, odrębnego od dziedzictwa zaborcy oraz inicjowała wiele akcji politycznych. Wzbogacona prostymi, łatwo przyswajalnymi rymami zawierała konkretne wezwania ideologiczne, stając się przez to bezcennym medium politycznym, docierającym niemal wszędzie. Wśród zniewolonych Polaków poezja uświadamiała potrzebę sprzeciwu wobec zaborcy, zachęcała do zbrojnego czynu i napiętnowała politykę ugodową wobec cara.
W twórczość patriotyczno-narodową zaangażowani byli niemal wszyscy polscy poeci. Adam Mickiewicz, Cyprian Kamil Norwid, Teofil Lenartowicz i Józef Bohdan Zaleski tworzyli na emigracji. Kornel Ujejski i Mieczysław Romanowski w Galicji i Władysław Anczyc, Henryk Merzbach, Włodzimierz Wolski, Agaton Giller, Ludomir Komar w Kongresówce. Z czasem porywające słowa poezji wieszczej znalazły odzwierciedlenie w muzyce, stając się potężnym nośnikiem myśli niepodległościowej. Myśli tym skuteczniejszej, że przekazywanej ustnie za pomocą łatwo przyswajalnej melodii, a więc zrozumiałej dla szerokich kręgów społeczeństwa..

Poezja oparta na bezpośrednich wspomnieniach to domena młodych literatów, którzy sami brali udział w walkach bądź ich bliscy, byli to m.in.: Adam Asnyk, Józef Nierzymski, Mieczysław Romanowski, Władysław Sabowski i Walery Przyborowski. Powstanie styczniowe było dla nich namacalną rzeczywistością, często musieli boleśnie je odpokutować. Nie ma się zatem co dziwić, że w ich twórczości nie ma obiektywizmu. Swoje przeżycia spisywali na gorąco, komentując często bieżące wypadki powstańcze . Poeci przekonani o wyłącznie szlachetnej postawie powstańców, doszukiwali się w ich walkach cechy monumentalnych. Wychowani na kulturze antycznej i średniowiecznym eposie rycerskim postrzegali zmagania nielicznych powstańców jako herosów, a ich walkę z potężną armią wroga jako grecką tragedię.
Źródło: http://powstaniestyczniowe.nck.pl

„Duchy nowych mężów lecą, By wyprosić światła nieco Na jutrzejszą świtań chwilę.”

Str. #

ROMANTYCZNI ŚPIEWACY NARODOWI

PARNAS POWSTAŃCZY

Mieczysław Romanowski
1833 – 1863
Poeta, prozaik, dramaturg. Poległ w powstaniu mając niespełna 30 lat. Nazwany „Baczyńskim powstania styczniowego”. Swoją poezję określał mianem: „mała patriotyczna piosneczka”. Pisał: ”Przekonany jestem, że każda rodzina musi dać […] kilka ofiar na ołtarz społeczny. Z rodziny Romanowskich dawno takiej ofiary nie było. Może mnie los wybrał. Jeśli tak, niech się spełni jego wola. Ci szkodzą, co się cofają, ci, co padają, kładą się jako podwaliny przyszłej budowy.”
Źródło: B. Ostromęcki, Mieczysław Romanowski, Poezje wybrane, LSW, Warszawa 1974
Kornel Ujejski
1823 –1897
Nazywany „galicyjskim Słowackim”, traktował swoją poezję i publicystykę jako służbę społeczną. Poezja była dla niego: „narzędziem pracy narodowej”. Krytyka literacka pisała: „Mickiewicz był pierw-

szym wajdelotą, a Żeromski ostatnim, między nimi jest wajdelota Ujejski.”
Przed śmiercią wyznał:
„Zawiodło mnie życie. Ja tak silnie wierzyłem, że doczekam Polski albo że przynajmniej będę jak żołnierz , co umierając na polu bitwy, patrzy na zapał armii, zapowiadający bliskie zwycięstwo.[…] Chwała mi gorzka, bo mój naród w poniżeniu.”
Źródło: J. Z. Jakubowski, Kornel Ujejski, Poezje wybrane, LSW, Warszawa 1975

„Już bliski bólów kres,
Jęków i łkań!”
T. Lenartowicz

Teofil
Lenartowicz
1822-1893
Nazywany „ lirnikiem mazowieckim” . To ziemia mazowiecka nadała ton jego liryce, stała się jakby domem jego poezji.
Obok ludowości patriotyzm był główną siłą tworzącą poezji Lenartowicza. Podczas demonstracji patriotycznych w Warszawie w 1861 roku oraz podczas powstania styczniowego, Lenartowicz pisał we Florencji utwory będące reakcją na wydarzenia w kraju.
„Wiem tylko, że zawsze w sercu noszę
Ten kraj, ten nasz…”
Źródło: J. Nowakowski, Teofil Lenartowicz , Poezje wybrane, LSW, Warszawa 1974

„Jest, Ciebie Polsko, jeszcze wielu godnych,
Co wezmą kiedyś na świadectwo blizny…”

Wincenty
Pol
1807-1872
Żołnierz, poeta, geograf, muzykolog. Piewca dawnego obyczaju rycerskiego. Zyskał popularność żołnierskimi pieśniami, które tak jak chciał „stały się społeczną własnością”.
Jego poezje, zawsze pełne patriotycznego ducha, nie pozwalały tracić nadziei tym, którzy w czasach zaborów z utęsknieniem oczekiwali zmartwychwstania Rzeczypospolitej.
Mickiewicz tak skomentował jego wiersze: „Witam w tobie natchnionego poetę; pamiętaj, abyś nie zaparł się świętego ognia, który w sercu żywisz.”
Pieśni Pola towarzyszyły powstańcom styczniowym. „W krwawym polu” zna do dzisiaj niemal każdy Polak.
Źródło: :www.lwow.com. pl

„W krwawym polu srebrne ptaszę, Poszli w boje chłopcy nasze. „

LO Lubaczów nr 1

POECI PRZEŁOMU I POZYTYWIZMU

Str. #

Adam Asnyk
1838-1897
Przedstawiciel generacji "przedburzowców" - pokolenia biorącego udział w powstaniu styczniowym - jego poezja wyraża świadomość tego pokolenia po doświadczeniu klęski tegoż powstania. W pierwszym okresie twórczości poety (mniej więcej 1864-77) dominuje nuta skrajnego pesymizmu, głównym jej tematem był los wygnańców z "ojczystego brzegu", którzy w wyniku klęski powstania - klęski narodu - utracili sens życia.
„Przestańmy własną pieścić się boleścią,
Przestańmy ciągłym lamentem się poić:
Kochać się w skargach jest rzeczą niewieścią,
Mężom przystoi w milczeniu się zbroić...
Lecz nie przestajmy czcić świętości swoje
I przechowywać ideałów czystość;
Do nas należy dać im moc i zbroję,
By z kraju marzeń przeszły w rzeczywistość.”
Miejmy nadzieję!

Pozostały matki I siostry i żony, Został smutek wielki, Żal nieutulony. Płyną z różnych domów Gorące modlitwy. Czasem strzały słychać, Tu bitwy, tam bitwy...
Jedzie sznur kibitek Na wschód od Tobolska Tylu swoich synów Żegna Matka - Polska.
M. Konopnicka

Pokaż mi tryumf
w przyszłości
Dniach,
Tryumf miłości
Kupiony w łzach,
I ludu mego zwycięstwo jasne
Pokaż, nim zasnę!
A. Asnyk

Polska istnieć będzie, bo istnienie jej dla postępu ludzkości nie tylko jest potrzebnym, ale i koniecznym
R. Traugutt

Maria
Konopnicka
1842-1910
W 1862, Konopnicka wyszła za mąż za Jarosława Konopnickiego, ziemianina spod Kalisza i zamieszkała w majątku Bronów. Młodzi małżonkowie zaangażowali się w powstanie styczniowe, szczególnie Maria, która haftowała sztandar powstańczy i opiekowała się dziećmi więźniów politycznych.
Jedyny brat Marii, student politechniki w Liege Jan Wasiłowski, poległ 19 lutego 1863 w powstaniu styczniowym, w bitwie pod Krzywosądzem, w pierwszej bitwie oddziału, w którym służył.
Konopnicka stworzyła 23 wiersze poświęcone powstaniu styczniowemu i jego przywódcom.
Źródło: Wikipedia

„Proście wy Boga o takie mogiły, które łez nie chcą, ni skarg, ni żałości, lecz dają sercom moc czynu, zdrój siły na dzień przyszłości.”

PRZYGOTUJ SIĘ
DO LEKCJI

PIOSENKA
https://www.youtube.com/watch?v=iLTA-J9Uk5M
https://www.youtube.com/watch?v=ye60NPD_oxE
https://www.youtube.com/watch?v=GSEjOucEOmo
https://www.youtube.com/watch?v=EetexNwaN7E
https://www.youtube.com/watch?v=6KUmC5VbbAw
https://www.youtube.com/watch?v=kstn4JJyJx0

PAMIĄTKI POWSTAŃCZE MUZEUM KRESÓW W LUBACZOWIE

JENODNIÓWKA NALEKCJĘ JĘZYKA POLSKIEGO. OPR. ELŻBIETA CIEMIĘGA, LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. T. KOŚCIUSZKI W LUBACZOWIE.
ŹRÓDŁA ZDJĘĆ: fotografie własne oraz zdjęcia z darmowej bazy: www.morguefile.com

POEZJA
http://www.bibliotekapiosenki.pl/static:Piesni_Powstania_Styczniowego
http://www.sadeczanin.info/sadeczanin-mlodych,12/mieczyslaw-romanowski-autor-poematu-dziewcze-z-sacza,31272
http://archiwum.dlapolski.pl/informacje/readarticle.php?article_id=4986
http://www.lwow.com.pl/naszdziennik/ujejski.html
http://www.lwow.com.pl/naszdziennik/pol.html
http://www.polona.pl/dlibra/collectiondescription2?dirids=43
http://asnyk.kulturalna.com/